Over de Methode Van Dixhoorn

(Over)spanning

Spanning wordt vaak opgebouwd in periodes dat het heel druk is. Als de druk te lang aanhoudt kan de spanning als ‘gewoon’ worden ervaren. Je bent je dan niet meer bewust van de verhoogde spanning. Duurt dit te lang, dan kun je klachten krijgen zoals hoofdpijn of slecht slapen, maar ook hyperventilatie of angstig zijn.

Veel klachten en problemen hangen samen met een te hoge spanning. Denk naast stress of een burn-out ook aan lichamelijke klachten zoals nek- of schouderklachten. De Methode Van Dixhoorn maakt daarbij onderscheid tussen de directe gevolgen van de ervaren spanning (stressoren) en de daardoor langzaam opgebouwde verhoogde spanning. Deze verhoogde spanning of overspanning ontstaat wanneer de stressoren te lang aanhouden.

Adem- en ontspanningstherapie

De als ‘gewoon’ ervaren spanning kan adequaat behandeld worden met adem- en ontspanningstherapie volgens de Methode Van Dixhoorn. Klachten die gunstig reageren zijn kennelijk gevolg van overspanning en vormen de aanwijzing dat adem- en ontspanningstherapie helpt. Als de overspanning vervolgens ook afneemt, dan wordt ook de invloed van de stressoren op de klachten duidelijker.

De aard van de stressoren kan zowel lichamelijk als geestelijk zijn of van buitenaf geactiveerd worden. De Methode Van Dixhoorn leert de cliënt deze stressoren te onderscheiden en hier beter mee om te gaan. Het is een complete methode voor spanningsregulatie, waarin de adem een centrale rol speelt.

Voor het programma ‘mijn leven, mijn gezondheid’ werd dr. Jan van Dixhoorn geïnterviewd en vertelt hij over zijn methode voor adem- en ontspanningstherapie.

Procesmodel Methode Van Dixhoorn

Adem- en ontspanningstherapie leert de spanning te reguleren door de interne zelfregulatie te beïnvloeden. Het onderstaande procesmodel laat deze zelfregulatie zien, waarin vier vormen van zelfregulatie worden onderscheiden. De pijlen in het model geven deze vier vormen weer: extern actief, intern actief, extern passief en intern passief.

De cirkel is het gehele organisme, waarin zelfregulatie wordt weergegeven door de kleine cirkel middenin. De bewuste waarneming wordt weergegeven in het gedeelte boven de streep, waarbij de kleine cirkel de persoon (het systeem) aanduidt. Een pijl omhoog betekent dat men waarneemt en omlaag dat men beïnvloedt.

Procesmodel Methode Van Dixhoorn
  • Extern actief (EA): zelfregulatie door zelfhulp, zelfzorg, opvoeding, zelfreflectie
  • Intern actief (IA): zelfregulatie door oefentherapie en zelfcontrole
  • Extern passief (EP): zelfregulatie door hulpverlening
  • Intern passief (IP): ontspanningstherapie

“De Methode Van Dixhoorn is een complete methode voor het behandelen van klachten die het gevolg zijn van ‘gewone overspanning’ en die het functioneren sterk kan verbeteren.”

Jan van Dixhoorn

7 processen van verandering

In een proefbehandeling van meestal vier sessies wordt onderzocht in hoeverre de klachten door spanning veroorzaakt worden. De therapeut leert je om spanning te herkennen en deze te reguleren. Met instructies en handgrepen (manuele technieken) helpt de therapeut de spanning te ontdekken en te verlagen. Na deze proefbehandeling is meestal duidelijk of de spanning is afgenomen en de klachten zijn verminderd. Als er nog onvoldoende effect is, dan kan besloten worden de behandeling te verlengen met nog enkele sessies.

De effectiviteit van de behandeling wordt gemeten aan de hand van de volgende zeven veranderprocessen.

Spanningsvermindering
Afname van lichamelijke (in)spanning, in rust of in beweging.
Aandachtsverschuiving
Afname mentale spanning door verhoogde concentratie.
Functioneel ademen
Een ontspannen, natuurlijke ademhaling en coördinatie tussen ademhaling en wervelkolom.
Cognitieve herstructurering
Bewustwording van spanning en de noodzaak tot het nemen van rust.
Herstel van evenwicht
Lichamelijke en geestelijke sensaties als gevolg van rust.
Lichaamsbewustwording
Voelen en bewust zijn van veranderingen in het lichaam door toegenomen rust en dit onder woorden kunnen brengen.
Functioneel bewegen
Meer ontspannen en natuurlijk bewegen.

Over Jan van Dixhoorn

De grondlegger van de Methode Van Dixhoorn is dr. Jan J. van Dixhoorn, arts en opleider. Hij onderzocht de effectiviteit van adem- en ontspanningstherapie bij hartrevalidatie en promoveerde hierop in 1991 cum laude. Jan van Dixhoorn is lid van de Board of Directors van de International Stress Management Association. En hij verzorgt samen met een team docenten de driejarige post-hbo-opleiding Methode Van Dixhoorn Adem en Ontspanningstherapie. Samen met zijn vrouw Irmgard van Dixhoorn-Verhoeven, psychogerontoloog, geeft hij leiding aan het Van Dixhoorn Centrum voor Adem- en Ontspanningstherapie in Amersfoort.

Jan van Dixhoorn

Veelgestelde vragen

Zijn alle spanningsklachten te behandelen met Methode Van Dixhoorn?

Adem- en ontspanningstherapie is eigenlijk geen behandeling van klachten. AOT is een methode om iemand te helpen het vermogen om te ontspannen en daarmee het vermogen om instructies met succes uit te voeren te verbeteren. Het is geen behandeling die iemand passief ondergaat, om af te wachten of het helpt. De deelnemer is van begin af medeverantwoordelijk en zoekt actief naar mogelijke veranderingen in zichzelf.

AOT is anders dan de behandeling door bijvoorbeeld een arts of een psycholoog, omdat van tevoren niet duidelijk hoeft te zijn wat precies de aard en mogelijke oorzaak van de klacht(en) is. Dit wordt in de loop van de (proef)behandeling onderzocht aan de hand van de respons op de oefeningen.

In de meeste gevallen wordt een ingang tot ontspanning gevonden en kan worden nagegaan of de verbeterde ontspanning invloed heeft op de klacht(en). De (proef)behandeling kan ook tot probleemverheldering en/of inzichten leiden.

Ik heb al eerder goed leren ademen, wat heb ik nog aan Methode Van Dixhoorn?

Ademen is geen trucje, het is een weerspiegeling van je mentale en fysieke toestand. De methode helpt je om je te ontspannen, waarbij de adem vaak juist niet direct wordt ‘benaderd’, maar indirect. Bijvoorbeeld via instructies voor de aandacht, voorstelling, houding of beweging. Hierdoor ga je als vanzelf op een meer natuurlijke manier ademen.

Waarom is scholing in ontspanning nodig, in elk zelfhulpboek kun je dit toch vinden?

Bewust ontspannen veronderstelt dat je de aandacht van buiten naar binnen brengt. Het proces van bewustwording houdt in dat je je eigen ervaringen onder woorden leert brengen en begrijpen. Een adem- en ontspanningstherapeut kan daarbij een belangrijke rol spelen en kan een “klankbord” voor je zijn. In de praktijk blijken veel mensen begeleiding nodig te hebben bij het actief en passief (leren) ontspannen. Via een boek is dat proces moeilijk te leren of te controleren.

Voor ontspanningsoefeningen kun je toch bij de fysiotherapeut terecht?

In de jaren ’70 en ’80 werd ontspanning vooral gedaan door psychologen. Zij leerden in hun opleiding hoe om te gaan met spierontspanning, wat tegenwoordig ook wel ‘applied relaxation’ of ‘toegepaste ontspanning’ heet. Door de jaren heen is deze vaardigheid uit de psychologische studies verdwenen en is juist het aandeel fysiotherapeuten heel erg gegroeid. Het werkveld van fysiotherapeuten heeft zich steeds verder uitgebreid en ook bewust ontspannen wordt steeds vaker gerekend tot het domein van de fysiotherapie. In werkelijkheid behandelt de opleiding tot fysiotherapeut doorgaans nauwelijks scholing of vaardigheid in ontspanningstechnieken. Het hangt er dus enorm vanaf in welke mate de betreffende fysiotherapeut zichzelf na de opleiding heeft bijgeschoold. Een aantal mensen met een fysiotherapeutische achtergrond hebben de driejarige opleiding volgens de Methode Van Dixhoorn afgerond. Bij hen kun je inderdaad terecht voor ontspanningstechnieken.

Wat is het verschil tussen ‘Mindfullness’ en Methode Van Dixhoorn?

Het zijn beide aandachtstrainingen, met als belangrijkste inhoudelijk verschil dat de adem- en ontspanningstherapie vrijer is en mindfulness meditatie meer gedisciplineerd. Mindfulness vraagt dagelijkse sterk gestructureerde mentale oefeningen om de aandacht erbij te houden. De Methode Van Dixhoorn gebruikt verschillende uitvoeringen die allemaal de aandacht kunnen verzamelen, zoals kleine en grote bewegingen, lichaamshoudingen, indirecte en directe ademoefeningen en zo nodig behandeling met zachte manuele technieken. Het gaat erom dat de individuele deelnemer deze uitvoeringen ervaart en tenminste één oefenvorm vindt die aanspreekt, haalbaar en effectief is, zodat deze deel van het dagelijks leefpatroon kan worden.

Is Methode Van Dixhoorn ook iets voor kinderen?

Kinderen kunnen uiteraard last hebben van spanning en reageren vaak heel snel op de behandeling. Vanaf 5-6 jaar kunnen jonge kinderen in principe instructies uitvoeren en op eigen gelegenheid herhalen. Dat doen ze wanneer ze merken dat het werkt. Vaak maken kinderen zich de oefeningen snel eigen en passen deze bijna vanzelf toe. Nog jongere, maar natuurlijk ook oudere kinderen, reageren vaak duidelijk en snel op handgrepen. Ze merken het effect direct en ervaren dit als prettig. De aanpak bij kinderen verschilt meestal wel van de aanpak bij volwassen, omdat de belevingswereld van een kind anders is.

Ik mediteer al, heb ik dan nog iets aan Methode Van Dixhoorn? Is het een vorm van meditatie of yoga?

Binnen de Methode van Dixhoorn speelt, net al bij meditatie en yoga, het richten van de aandacht een belangrijke factor. Een aantal oefeningen binnen de methode heeft een meditatief karakter en in die zin kan er overlap zijn tussen AOT en meditatie. Zo wordt binnen AOT ook gebruik gemaakt van bewegingsinstructies, gesprek, handgrepen, ademoefeningen, visualisaties, houding etc. om bij te dragen aan een grotere bewustwording en ontspanning.

In vergelijking met yoga zou je kunnen zeggen dat de oefeningen veel kleiner en subtieler zijn. Er ligt een nog groter accent op de werkelijke beleving van de oefeningen. Door kennis te maken met de methode kun je yogaoefeningen mogelijk nog intenser gaan ervaren.

Ik kan slecht stil zitten. Zijn ontspanningsoefeningen dan wel iets voor mij?

De meeste gangbare methodes vragen inderdaad dat iemand niet beweegt en zijn aandacht concentreert. Dit is voor een gespannen iemand juist heel moeilijk. Daarom zijn in de Methode Van Dixhoorn veel bewegingsinstructies opgenomen in verschillende houdingen. De bewegingen variëren in moeilijkheid, maar sluiten heel goed aan bij dagelijks gedrag ne handelingen. De instructies zijn zo ontworpen dat door de beweging te doen de aandacht vanzelf getrokken wordt en concentratie ontstaat. Ook mensen die moeite hebben met stilzitten kunnen daarom verandering merken.